Dwór wiejski. T. 3 : dzieło poświęcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w mieście mieszkającym (Nakwaska Karolina)

"   DWÓR WIEJSKI.   Dzieło poswięcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w mieście mieszkającym przerobione z francuzkiego   Pani Aglae Adanson   z wielu dodatkami i zupełnem zastosowaniem..." (strona 1)

" Omyłki drukarskie Tomu drugiego Dworu Wiejskiego. [Zapisano w kolejności: Zamiast - Strona / Wiersz - Czytaj] nie zego 1 / 15 nie ze złego, nadto w niej 1 / 19 same w niej. Trufle 11 / 9 Szufle. Piław 19 / 1 mylnie drukowane większemi..." (strona 2)

" Adamaszek Jestto najpiękniejsza materya jedwabna na pokrycie mebli. Najlepsze wyroby tejże są Turyńskie i Genueńskie. W Lyonie (we Francyi) też je robią, ale w podlejszych gatunkach. Szerokość jedwabnego adamaszku jest około łokcia..." (strona 3)

" Jeżeli stęchlizną trąci beczka, piwo będzie jak zwietrzałe i szkaradnego smaku, trzeba je więc wymywać i płukać jak poprzednie tylko piwa zamiast wina używając. Biegunka krwawa patrz lekarstwo na nią niżej. Biel Jest to nowe..." (strona 4)

" mężczyzna bierze rodzaj męzki, albo rzeczowniki kończące się na y i na i np. Wilcy chodzili — Ale to bywa tylko czasem używane w poezji. Kawon prowincyonalna galicyjska nazwa Arbuza. Kur toż samo zamiast odry. Kalwakata..." (strona 5)

" rżenie? to czy ten żal? z innemi tychże rodzajow to samo. Wzion wziena, trzeba mówić wziął wzięła. Wonity lepiej po polsku wymioty. Wimy, że tak jest, zapytując, jakie zakończenie osoby trzeciej liczby pojedynczej, on wie..." (strona 6)

" mieć zawsze przy stole piórka. Gdy się zęby psuć cokolwiek zaczynają, należy udawać się do dentysty dla zaplombowania lub przepiłowania. Ten ostatni środek wtedy tylko zatrzyma dalsze psucie, jeżeli zupełnie czarne części..." (strona 7)

" że jest sam szkodliwym na płuca, bo w zbyt znacznej ilości oddychany nadweręża je, używa go się w tym celu tylko zkonbinowanym z wapnem i wtedy bierze on nazwę Chloranu wapna (chlorkalk, chlorure de chaux). Ten na powietrze wystawiony,..." (strona 8)

" podzielona jelona w pierwszych na 80 i 100 stopni, w ostatnim jest podzielona na 180 stop. Ciężkomierz (barometre) jest niezmiernie użytecznym w gospodarstwie. Dobry rolnik radzić się go powinien, nakazując robotę na dzień następny...." (strona 9)

" Kamienia wapiennego 166. Gliny garncarskiej 120. Cegieł 130. Kamienia miękiego ( tuf ) 120. Piasku morskiego 130. ziemnego 120. Ziemi zwyczajnej 100. tłustej 110. Gliny 130. Dachówki 150. Wapna niegaszonego 60. Gipsu kamiennego 85. Wody..." (strona 10)

" nieznośny z rozwalonego prawie pieca, jedna brudna kuryjerska kanapa i stół złamany stanowią sprzęty ! jednak w przyjeździe moim wieńce z hojny w koło izby świadczyły, że tam się niedawno Bal odbywał? Wielką musieli mieć ochotę..." (strona 11)

" brzegami, widzisz. Mosty najgorsze w niektórych miejscach zupełnie zerwane. U nadbrzeży stawów i rzek poręczy brojących od przypadku nie ma, a w zimie pod czas zadymek i strasznych zawieruch żadnej ochrony, żadnego starania! Czcyż tak..." (strona 12)

" dobre aby nie na świeżo rąbane, co już tyle razy wspomniałam. Każde drzewo iglaste, a osobliwie sosnowe wesoło się pali, lecz nadzwyczajnie wiele daje tłustej sadzy. Gorsze jeszcze jest olszowe. U nas zwykle używa się drzewa twardego..." (strona 13)

" nigdy szkodliwym być nie może, kiedy jest zręcznie użyty. Radziłam ci i jeszcze ponawiam zalecenie, abyś minia, tak dla dzieci jak dla domowników maią i dużą serengę, również trzecią dla ludzi wiejskich, w szafie z lekarstwami. ty..." (strona 14)

" cie mycie wodą — co tydzień— co chłodzi pokoje i prawdziwie czystość utrzymuje, — szczególniej ci zalecam. Fartuchy. Dobrze byłoby nazywać je czysto po polsku zapaski. Każda na wsi gospodyni, pani czy sługa powinna mieć..." (strona 15)

" framugi są też najczęściej wilgotne, a zatem jak mówię nie zdrowe: próbowano raz zawiesić ptaszka w klatce we framudze z zamkniętemi firankami, i ten rana nie dożył dla duszności. Lepiej więc w framugach nie sypiać i poświęcić..." (strona 16)

" Gumowane płótna. W kołnierze męzkie i pod guziki daje się ono dla mocy, także pod ornaty kościelne. Haha. Rów, który się kopie dla odkrycia widoku w ogrodach, a razem zabespieczenia siedziby. Powinien być głęboki z wałem ubitym..." (strona 17)

" wielką różnicę stanowi. Dawniejsze Lewantyny były nie do zużycia, teraźniejsze ledwie na podszewkę się zdadzą. Dobrego i jak mówią mięsistego atłasu jeszcze trudniej dostać; osobliwie z pięknym lustrem. Najbardziej szacowne są..." (strona 18)

" w siebie wciągnie, już zsę więcej nie chwyta. Rana się octem tęgim przemywa i jak najdłużej w jątrzącym stanie u trzymuje. Kamień zaś kobrowy robi się jak następuje: bierze się kość od nogi wolowej — to jest sam piszczel od..." (strona 19)

" Klej ze ślimaków. Do naprawiania porcelany i szklą, wewnątrz dużych ślimaków winniczemi zwanych znajduje się w torebce płyn klejowaty białawy; wyjąwszy go, kładzie się od razu w miejsce stłuczone naczynia i też ściśnięte..." (strona 20)

" i nad którą oczy tracą. Tak to pracowita nędza, zdrowie nawet poświęcać musi. aby wyjednać sobie sposób do życia, dogadzając przepychom bogaczy!.. W Saxonii naśladują teraz, dość dokładnie koronki brabanckie, nie mają jednak one..." (strona 21)

" członków Towarzystwa rolniczego Genewskiego, i potwierdziły to odkrycie. Krup. Nie jest wprawdzie przedmiotem moim właściwym wdawanie się w leki, ale pomnąc na oddalenie miast w naszym kraju, na trudność ratunku w razach gwałtownych..." (strona 22)

" i wadze krzywdzi kupującego, chybia słuszności, ale i ten (chociaż i szlachcic) co wełnę nie sumiennie sortuje, zboże nie dobrze każe chędożyć, piasek do mąki sypie, wody do piwa dolewa i podobnych nadużyć się dopuszcza...." (strona 23)

" Lekarstwo na rozwolnienie żołądka dla dzieci i osób osłabionych. Weź garść liści brzoskwinowych, świeżych lub suszonych, nalej ukropem, niech naciągnie do jutra; osłodź, wypij szklankę rano. Lekarstwo na odmrożenie nóg. Weź..." (strona 24)

" odpowiedzieć dokładnie na czas; o tem czy pomyśli? Jednak uważaj, że pismo, jak jeden poeta powiedzie!, było wymyślone dla ulgi serca nieobecnych, na pocieszenie oddalonej żony, zaspokojenie stroskanej niespokojnością matki. List może..." (strona 25)

" płacić ten rodzaj oszczędności. Jeżeli zaś piszesz W interessie tem bardziej jeszcze starać się masz o jasność — o doskonałość — o akuratność, bez których nie można nie piórem pokazać. Gdybym nie dla Gospodyń poświęcała..." (strona 26)

" Maglowanie wprawdzie dodaje pięknego pozoru bieliźnie jednak niezmiernie ją niszczy, nader mocno przypłaszczając nici, dla tego za granicą rzadko magli używają. W koszulach męzkich i nocnych uważać należy, aby guziki płaskie były,..." (strona 27)

" Mąka jęczmienna pomocna na ból w piersiach. Trzeba mieć jęczmienną mąkę dobrze spytlowaną i przesianą na gęstem sicie. Wsypuje się jej garncy kilka w worek i mocno zawięzuje. W wodę wrzącą w kotle, trzeba ten worek zanurzyć..." (strona 28)

" Chełmińskiej 1. Morg. (miary nowej) 310 Prusy 1 Morg magdeburski czyli 180 Pręt. czyli 1/30 włuki mageb. 137. Francya: Dawny Arpento 48, 400 st. 274 Kilare o 1000 Arach czyli 10 Hectarach 5358. Hectar o 100 Arach. 536. Decar o 10 Arach. 54..." (strona 29)

" dziura, a spod wewnątrz miodem nasmarowany. Do łych szklanek idą muchy rojami i tak je wyniszczyć się zdoła. Drzewo Kwassya w aptece brane, w piwie gotowane i osłodzone cukrem też muchy gubi, a nie jest wcale szkodliwem ani ludziom, ani..." (strona 30)

" wideł wychowania w książce gospodarstwu poświęconej; lecz że nauczycielka odgrywa znaczną rolę w dworze wiejskim, słów kilka tu o niej nie zawadzi. Nieszczęściem kraju naszego jest, że nie mamy zupełnie prawie, osób kształceniu..." (strona 31)

" Nauka. W gospodarstwie tak jak w umiejętnościach wszelkiego rodzaja, nigdy uczyć się zaprzestać nie można. Coraz nowe spostrzeżenia, coraz ważniejsze odkrycia przymuszają nas do postępu. Nie bądźże leniwą w przypatrywania się, w..." (strona 32)

" mieć oko trafne j osądzić, co każdemu należy; wszystkim zaś w ogólności okazywać miłą uprzejmość połączoną z grzecznością. Ale jeżeli uchybienie względem osób starszych, duchownych, rodziców są oznakami złego wychowania,..." (strona 33)

" konfitur, soków zburzonych itp. tem tęższy się stanie; można też dla smaku dosypać ziół, jak w poprzednim artykule się mówiło. Oczy. Na zapalenie powiek doskonały środek jest maść w merkuryuszu czerwonego. Tego się bierze..." (strona 34)

" Organtyna. Rodzaj muślinu krochmalonego — wy rób nie trwały. Gdy się pierze organtyna, trzeba ją dobrze w rękach trzepać, aby się nie pławiła. Oszczędność. Jedna z najpotrzebniejszych zalet w gospodarstwie. Oszczędność do..." (strona 35)

" Złoto zależy od kursu, trudno więc stałą jego wartość oznaczyć. — Napoleony zawsze stoją we Francyi i za granicą wyżej, jak ich napis 50 franków; a lmperyały wyżej w Rossyi, jak za granicą; Frydrychsdory gaś pruskie stoją..." (strona 36)

" utwarza), co też od ilości tej soli zawisło. Kremortartara powinna być jak najczystszą, nie zaś mieszaną z kwasem borowym. Cukier podobnież w najlepszym mieć należy gatunku, gdyby był mniej czystym, fermentacya tak gwałtowną się..." (strona 37)

" na szkodę leniwego kupującego wymierzony. W Lipsku i innych dalszych handlowych miastach, mają płóciennicy szklą powiększające do patrzenia na płótno i podług liczby nici, która się w tem szkle mieści, cenę płótna ustanawiają;..." (strona 38)

" przecedź przez rzadkie płótno, dodaj 8 lotów terpentyny, znów mieszaj, póki nie wystygnie. Weźmiesz trochę tej massy na kawałek flaneli czy sukna rozciągniesz na marmur lub drzewo, trzyć bydziesz dopóki pięknie świecić nie zacznie,..." (strona 39)

" kczenia jej, czy do prania, czy do gotowania legumin. Popiół podwaja ciepło, nim się otaczają grube głownie drzewa palące się na kominach. Miej więc baczność, aby go nie marnowano, czy to z kuchni, czy z kominów pokojowych i pieców...." (strona 40)

" krzywdy cudzej mu ich dozwala. Może on wystawić większe budynki gospodarskie, cukrownię i rękodzielnię jaką, dla przysporzenia majątku dzieciom. Słowem dozwolone mu są wydatki w miarę przychodu, odkładając jakąś część tegoż, na..." (strona 41)

" Także żyć nad możność, wydawać nad miarę, sadzić się w Jednem, kulić w drugiem, a najczęściej w rzeczach najbardziej ku wygodzie służących, jest przeciwna i równie zgubna moda. Jeżeli cię więc Bóg postawił w stanie tej..." (strona 42)

" uczyć, ale wielka to różnica widzieć co oczyma, a tylko w książce odczytać! Nadto my tyle w ogólności ciężcy do książki, i tak mało mając do widzenia u siebie, bez sztuk pięknych, bez przemysłu, bez kupiectwa i przy zaniedbanem w..." (strona 43)

" Pranie koronek. Złóż kawałki koronki, jakie masz w kilkoro i włóż je w mały woreczek z cienkiego płótna, zaszyj; mocz przez dobę w oliwie; miej mydliny tęgie; zagotuj je i gdy wrzeć będą, wrzuć w nie woreczek z koronką, gotuj..." (strona 44)

" materya delikatna, to przez chustę, jeżeli mocniejsza prosto pod żelazo; — mocno trzymaj rozciągniętą, aby się nie pomszyła. Blondyny białe w takiejże mięszaninie się piorą, tylko je trzeba nawijać na flaszkę 5 najlepiej od..." (strona 45)

" Bikarbonat sody ma też własność niszczenia kwasu we wszystkich mleczywach, dla tego, jeżeli czas grzmotny i lękasz się, aby ci się śmietanka nie zwarzyła nasyp szczyptę tegoż proszku, który w gotowaniu nieda się jej zsiąść. Tak..." (strona 46)

" Jeżeli gołębie później do gołębnika, jak zwykle wracaią. to nazajutrz będzie deszcz. Gdy pszczoły przy pasiece latają i przed wieczorem się do niej garnij, to zapowiada słotę. Gdy duże drapieżne ptaki, jakto jastrzębie i sępy..." (strona 47)

" da zupełnie nie wyparuje i massą nie zgęśnie; wrzuć ją, wystudziwszy w miejsce, gdzie dnia następnego ryby łowić zechcesz. Rybacy używają innej przynęty, do której biorą owoc indyjski upajający ryby, lecz tej wystrzegać się..." (strona 48)

" woce się lepiej od jarzyn przechowują, przez co też więcej ich gospodynie używają. Owoce raz tylko potrzebują zagotować się w butelkach. Porzyczki. Obrać trzeba i napełnić niemi butelki, pół funta cukru do półkwartowej sypiąc...." (strona 49)

" Puch. Pierze, które okrywa szyje i piersi niektórych wodnych ptaków, jakoto: gęsi, kaczek i łabędzi. Robią z niego pierzyny i poduszki, które mają zaletę lekkości i bardzo są elastyczne. Jednak na puchu sypiać jest niezdrowem. Do..." (strona 50)

" waga, że kto jest kontent z siebie, jest i kontent z drugich; stawiając więc towarzysza twej rozmowy w położeniu własnego zadowolnienia, tem samym mu się najlepiej podobasz. Ale nie sądź, broń mię Boże, abym cię namawiać miała do..." (strona 51)

" najęcia: kucharko, gdy gość niespodziany zjedzie, lampiarz do czyszczenia lamp, itp. Ileż są po miastach wygodne doróżki (znane u nas tylko w stolicy) wozy do rozwożenia sprzętów, jakie widzialam w Berlinie od razu cale gospodarstwo..." (strona 52)

" Skóry. Na wsi zapas skór jest niezbędny, aby te których się używa, nie wysychały, należy je wycierać tłuszczem złożonym z dziesięcin łyżek łoju i jednej łyżki oliwy przedniej, to smarowidło jest lżejszym od rybiego tranu...." (strona 53)

" ziemi ogrodowej wielce służą, a jaka to przez rok ilość w domu się ich tworzy! Sól biała. Nie przystoi mieć u stołu soli szarej; w miejscach więc gdzie iej nie dostanie w topkach, można ją oczyścić, w następujący sposób:..." (strona 54)

" a owoc ten na nic więcej nie zdatny, dobrze się w ten sposób użytkuje. Kto ma kasztanowe drzewa, może korzystać z wiadomości tej. Ugoda. Wiele osób dla oszczędzenia sobie pracy piśmiennej, ugody ze służącemi słownie zawierając,..." (strona 55)

" Wtem nie można mieć dość baczności, wielkiem jest albowiem nieszczęściem kalectwo do znacznego posunięte stopnia, to nie tylko szpeci, ale zdrowiu szkodzi, przeszkadzając wzrostowi i rozwinięciu się ciała; odejmuje nadto tysiączne..." (strona 56)

" Następująca tabella zawiera podział wagi handlowej, mennicznej złota srebra. 1 Centnar to: 110 Funtów 220 Mark 3520 Łótów 14080 Kwenthen 63360 Grän. Centnar, funt, lot i kwentchen, stosują się do wagi handlowej, zaś mark i grań, do..." (strona 57)

" sobie, w jaki do nich przemawiamy, nas Polaków tasują, gama smutnem i kosztownem dosyć doświadczeniem, o tem się przekonałam. Jeżeli przyjdziesz do Bankiera i dasz mu np. 100 dukatów z poleceniem odesłania ich do miasta N. Panu N. nic..." (strona 58)

" cepisse posyłać ani frankować), uda się w Lozannie do Bankiera, który jej znowu podług kursu kupi ten wexel, j za który z małem potrąceniem komissyi, dostanie prawie całe 300 fr. Gdybyś z Poznania miała posłać do Bordeaux 300 fr...." (strona 59)

" go 36 kwart. Dobrze zakorkować należy. Jeżeli się chce, aby musowało, trzeba sypać cukier w spirytus i tym dolewać butelki, natychmiast je korkując, korek mocno drutem owinąć, boby nie wytrzymał. Spirytusu z cukrem wymieszanego nie..." (strona 60)

" wałkiem waty: ta zachodząc między zęby, zawsze je ślicznie wyczyści. Służące dopiero po ubieraniu pani, chędożąc grzebinie, nie mogą je tak czysto utrzymywać, bo tłuszcz od włosów przejdzie kość i szyldkret i iuż niepodobna je..." (strona 61)

" dobrze się butelką trząsa kilka razy na dzień przez dzień potem nalewa we flaszeczki, jak najlepiej je zatykając. Drugi przepis z Dziennika Panien (Journal des Demoiselles). Spirytusu oczyszczonego pól garnca, wlej weń. Essencyi..." (strona 62)

" dodaje, już w niej dojrzysz gołem nawet okiem, tysiączne istoty, które w mikroskopie, jako najszkaradniejsze potwory by ci się przedstawiły, a które wyradzają się i rosną w miarę ocieplania się i ustawania wody. W domach, gdzie się..." (strona 63)

" lekkim, ściągać się w sznurówki do odbierania sobie tchu, czasem i w stanie, w którym nie tylko sobie, ale i drugiej istocie szkodzić można itp. Oto są rzeczy tak wstrzemięźliwości, jak rozsądkowi przeciwne; które podkopują zdrowie..." (strona 64)

" Węglan wapna, czyli kreda. Węglan żelaza (carbonas ferri). Winiany, (tartrales) sole złożone z kwasu winnego i zasad solnych. Nadwiniarz potażu (cremor tartari) Wodnik (hydras) związek jakiegokolwiek kwasu lub niedokwasa z wodą...." (strona 65)

" Po rodzeństwie dwa miesiące, cienka czarna suknia biało na głowie. Po stryjecznych, wujecznych siostrach i braciach, miesiąc. Po dalszych krewnych dwa tygodnie. U nas po małych dzieciach wcale się żałoby nie nosi, w przekonaniu, iż one,..." (strona 66)

" Pannom mówi się ciągle, że się trzeba podobać, że trzeba dobrze pójść za mąż; ale rzadko kiedy usłyszą one, że nie inaczej podobać się winny, jak z zalet i cnót kobiecych. Ze w niedostatku majątku dobry rząd, skromne..." (strona 67)

" wszym dla nich gościńcem, nie stanie on tylko za nagrodę przeszłych zasług, lecz i nadal będzie bodcem zbawiennym wskazującym obowiązki, jakie mają do spełnienia. Gdyby zwyczaj zegarków się u nas opowszechnił (1) ileżby ludzi z tego..." (strona 68)

" czam, że z czasem zupełnie ustanie. Przytoczę ci tylko nadużycia i uchybienia takie, na które mniej się uważa, a co jednak są złym przykładem i powodem grzechu dla bliźniego. Trzymając służących, czy ci też przyjdzie na myśl..." (strona 69)

" jest odpowiadać za wszystko złe, co się u ciebie przez ciebie zrobiło; za wszystkie grzechy i uchybienia tych, co byli pod twą władzą, a którycheś przywiodła do upadku twym przykładem, — a nawet opieszałością. Zielnik. Ładne i..." (strona 70)