Dwór wiejski. T. 3 : dzieło poświęcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w mieście mieszkającym (Nakwaska Karolina) str. 25

odpowiedzieć dokładnie na czas; o tem czy pomyśli? Jednak uważaj, że pismo, jak jeden poeta powiedzie!, było wymyślone dla ulgi serca nieobecnych, na pocieszenie oddalonej żony, zaspokojenie stroskanej niespokojnością matki. List może cię uradować nad wszystko! między śmiercią a oddaleniem jest różnica, że rozłączone osoby myślą kommunikować mogą. Bóg w miłosierdziu swjem podał ludziom sposobności ulżenia duszy, udzielając im tej władzy rozumu. Nie korzystać z niej, jestto; lenistwem ducha lub zimnem samolubstwem. Żałować bym cię musiała, jakkolwiek świetne może być twoje położenie, jeżeliś w życiu nie doznała szczęścia, pochodzącego z udzielenia zobopólnego myśli; jeżeli niedbasz o wiadomości od istot drogich, a oddalonych! Jeżeli Bóg cię czułem sercem nie obdarzył, przypomniej chwilę odebrania pisma kreślonego przez rękę przyjazną, nie mierzyła żeś oczami, ile tam będzie wyrazów do przebiegnięcia, spiesząc naprzód, aby jednem prawie rzutem oka wszystko objąć, potem zwolniając czytanie, aby przedłużyć chwilę przyjemności. Jeżeli więc to uczucie posiadasz, starajźe się i tym, co ci są mili, sprawić równąż radość.
Trzy rodzaje są korrespondencyj. — Jedna z przyjemności czyli serca; druga z konieczności czyli interessu; trzecia dorywcza, potoczna.
Do wszystkich tych działów powinnaś wziąść za prawidło jasność — akuratność — dobrą wiarę, staranną gorliwość, porządek, i z miłością braterską wszystko to wykonywać.
Co do jasności. Listy twe nie napełniaj tylko, wyrazami tyczącemi się twych uczuć, bez żadnego skreślenia tego, co odbierający wiedzieć pragnie. Nie bądź zbyt rozwlekłą, ani nadto lakoniczną. Zaczniej od ogólnych przedmiotów, przyjaznych wyrazów i także niemi zamykaj kor-

respondencya: lecz niechże ona przecież jakąś treść zawiera. Inaczej, wierz mi, że często osoba, przyjmująca twe pismo pożałuje opłacenia nie raz drogiej poczty, jeżeli z twych listów niczego się nie dowie; jeżeli jej nie odpowiesz na jej zapytania i nie zdasz sprawy z poleconych zleceń.
Bądźże więc akuratną Gdy odpisujesz, a odpisuj ile się da bez zwłocznie, weź list ostatni osoby, do której się zgłaszasz, przed siebie, odczytaj go drugi raz z uwagą. — Jeżeli zawiera kilku przedmiotów, na które ci odpowiedzieć wypada, — zrób sobie z nich notatką przebiegnij myślą czas zeszły, obecny i następny, i porządnie skreśl twe uwagi. Jeżeli piszesz dla przyjemności serca, miejże na względzie przyjemność tej osoby, do której się udajesz i nie omieszkaj donieść jej wszystko, oco cię prosi. Nie zapominaj dać daty dnia, miesiąca i roku, na początku lub końcu pisma, rzecz, na którą u nas mało kto zważa, a co wielkie zamięszanie w korrespondencyj sprawia. Porzuć zwyczaj dawania z góry Czwartek, Niedziela itp.; jakby jeden Czwartek lub Niedziela istniały w roku. Chyba, że bilecik z domu do domu przesyłasz, Dodaj zawsze pod datą twój adres dokładny, szczególnie, jeżeli nie jesteś stale zamieszkałą w jakiem miejscu. W każdym odpisie zaraz z góry wymień, jaki był list ostatni, otrzymany od korrespondenta czy korrespondentki; i kiedyś poprzednio do nich się zgłaszała. — Miej książeczkę na dwie części podzieloną: od początku do połowy, zapisuj rok, miesiąc na czele stronnicy, a datę obok — nazwiska do kogo i gdzie pisałaś. Gdy ci odpisano, podkreśl nazwisko, a jednym rzutem oka wiedzieć będziesz, czy ty komu, czy kto tobie winien odpisać. Na drugiej połowie książeczki za każdym odebranym listem, wpisuj także pod datą roku, miesiąca i dnia od kogoś wiadomość miała; a gdy niecisz się z długu odpisem

podkryślisz. Jest to bardzo mała rzecz;, a niezmiernie ułatwiająca i wyjaśniająca stosunki.
Czy piszesz w interessie, czy dla przyjemności, czyli co potocznego, proszę cię: bądź dobrej wiary. Nie antydatuj, nie składaj się fałszywie niewiadomością, nie wykręcaj, nie zmyślaj, nie wypieraj się odebranych listów (1). Wszystko to jest niegodne, i w średnich tylko wiekach uchodziło, kiedy nie było poczt, lub takie, które listy gubiły. Teraz się to nigdy nie trafia, chyba z własnej winy. Jeżeli dasz adres, jak ten żołnierz francuzki: A ma chére mére en Europe, lub coś podobnego, niedziw, że list się zarzuci. Jednak między ludźmi porządne mi się to nie dzieje. Wprawdzie nie wszędzie są równe ułatwienia, rękojmia i akuratność; lecz w wymówkach, które przedstawiacie, jest dziewiędziesiąt płonnych na sto. Pamiętaj kłaść wyraźnie i starannie adressa, szczególniej czytelnie nazwiska osób i miejsca., do którego list posyłasz; nie dosyć napisać nazwisko miasta, trzeba zawsze dodać, osobliwie pisząc do osoby w podróży będącej, albo ulicę i dom lub hotel, albo polecić staraniu miasta mieszkańca stałego, albo dodać w miejsce tego koniecznie: poste restante, inaczej list ci zwróci poczta miejscowa, skoro bowiem nazwisko nie jest znanem, i nie ma poczta komu listu oddać, obowiązkiem jej jest go nazad zaraz odsyłać; przeciwnie z napisem poste restante, zatrzymują z kilka miesięcy. Radziłabym też, abyś w pisaniu gorliwą była. Nie raz się zdarzy potrzeba lub sposobność oddania bliźniemu przysługi. Uczynię ją sumiennie, jak tylko potrafisz najlepiej, lub odrzuć i przynaj-

--------------------------------
(1) Wszak z tych powodów musiano ustanowić owe retourrecepisse, któremi się poczty usprawiedliwiają z swej niewinności, a korrespondentowi, jak to mówią wykalają się fiesty, choć ze stratą podwójnej opłaty, — kiedy niechce się przyznać do odebrania listu.

mniej nie zawodź zaufania. Wie odpisuj, rzeczy nie zgłębiwszy, nie zbywaj żartami w przedmiotach ważnych, nie zapominaj żadnego szczegółu godnego wspomnienia. Są osoby, które gdy jaka się potrzeba zdarzy dla ich wygody zarzuca cię listami pełnemi zapytań, oświadczeń i komplementów; lecz gdy ty zażądasz nawzajem jakiej od nich przysługi, wcale nie odpiszą; lub, aby zbyć; co więcej, jeżeli w ich własnem żądaniu zajdzie zmiana,  chociaż czują, że ty się biedzisz, aby im zadosyć uczynić, nie chce im się wziąść pióra, aby cię zwolnić z danego zlecenia. Nie jestie to cechą samolubstwa?
Gdy list odbierzesz, nie zaniechaj na niego odpisać, ile się da najrychlej — zostawiając tylko podług rady Napoleona dobę jedną do namyślenia, chyba, ie rzecz jest wielkiej wagi lub że nie w twej mocy jest bezzwłocznie na nią odpowiedzieć. Zbyt długie przetrzymanie korrespondencyi wybija z myśli, co się napisać miało.
Co raz nowe przychodzą okoliczności, i czasem wcale coś innego napiszesz, jak to, cos pierwiastków o sobie zamierzyła, lub o co cię proszono. Dla tego zalecam ci powtórnie dobry zwyczaj — odczytywanie listów przed samem odpisywaniem na nie, tak potrzebny do doskonałości i nawet do sprawiedliwego ocenienia myśli osoby piszącej, gdyż ta prędko czytając nie zawsze się od razu pojmie; lub pod wpływem własnych chwilowych wrażeń, się krzywo zrozumie. Na pisane do ciebie listy, nigdy nie dawaj ustnych odpowiedzi przez służących, choć w potocznych sprawach; jest to rodzaj obelgi dla osoby, która sobie dała pracę udawać się do ciebie; zaród też wszelkich baśni, plotek i niesnasek, które ci posłańcy nieświadomi i nieokrzesani roznoszą. Nie radzę ci też wcale przez okazye pisywać, najlepsza okazya codzienna poczta. Nie jeden ciężko prze-