Dwór wiejski. T. 3 : dzieło poświęcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w mieście mieszkającym (Nakwaska Karolina) str. 35
Sponsorzy:
- www.paso.pl
- www.dworek-sopot.pl
- faberconsulting.com
- www.horyzont.pl
Organtyna. Rodzaj muślinu krochmalonego — wy rób nie trwały. Gdy się pierze organtyna, trzeba ją dobrze w rękach trzepać, aby się nie pławiła.
Oszczędność. Jedna z najpotrzebniejszych zalet w gospodarstwie. Oszczędność do wszystkiego ściągać się może, nie wyłączając czasu, który jest najdroższem dobrem człowieka pracowitego, równie jak najkosztowniejszem. Ileż robocizny, licznych sług, próżnych robót, wydatków marnych, dobry rozkład oszczędzi. Najlepsze urządzenie dworu jest to, które ułatwia sposób i ukróca zachody. Aby dopiąć celu, trzeba, aby wszystko do tego dążyło, począwszy od urządzenia wewnętrznego domu, do najdrobniejszych sprzętów i narzędzi. Każdy wydatek na polepszenie, wydoskonalenie prac domowych czyniony, się wynagrodzi; jest to pieniądz prawdziwie na lichwę dany — a bez grzechu — przeciwnie. Padanie się skóry u rąk. Ogrodnicy i ludzie około ziemi pracujący podlegają padaniu rąk, co im wielki ból sprawia. Cierpienie to pochodzi z twardości i suchości skóry: aby mu zapobiedz, należy kilka razy na dzień nacierać ręce maścią z żółtego wosku na pół z oliwą przetopionego.
Papier (do pisania patrz listy). Aby papier nie przebijał, trzeba go natrzyć następującą mięszanina. Weź cztery uncye (8 łótów) karuku i tyleż białego mydła, rozpuść na ogniu dolawszy kwartę wody, mieszaj; gdy ten klej przestygnie, smaruje się nim papier pędzlem albo małą gąbką i daje mu się wyschnąć.
Paznokcie. Próżną jest zapewne rzeczą czas poświęcać szlyfowaniu paznokci i przysadą śmiechu godną, nosić je długie, jakby szpony. Ale też nic obrzydliwszego, jak brudne, ogryzione lub, jak to mówią w żałobie paznokcie.
Oszczędność. Jedna z najpotrzebniejszych zalet w gospodarstwie. Oszczędność do wszystkiego ściągać się może, nie wyłączając czasu, który jest najdroższem dobrem człowieka pracowitego, równie jak najkosztowniejszem. Ileż robocizny, licznych sług, próżnych robót, wydatków marnych, dobry rozkład oszczędzi. Najlepsze urządzenie dworu jest to, które ułatwia sposób i ukróca zachody. Aby dopiąć celu, trzeba, aby wszystko do tego dążyło, począwszy od urządzenia wewnętrznego domu, do najdrobniejszych sprzętów i narzędzi. Każdy wydatek na polepszenie, wydoskonalenie prac domowych czyniony, się wynagrodzi; jest to pieniądz prawdziwie na lichwę dany — a bez grzechu — przeciwnie. Padanie się skóry u rąk. Ogrodnicy i ludzie około ziemi pracujący podlegają padaniu rąk, co im wielki ból sprawia. Cierpienie to pochodzi z twardości i suchości skóry: aby mu zapobiedz, należy kilka razy na dzień nacierać ręce maścią z żółtego wosku na pół z oliwą przetopionego.
Papier (do pisania patrz listy). Aby papier nie przebijał, trzeba go natrzyć następującą mięszanina. Weź cztery uncye (8 łótów) karuku i tyleż białego mydła, rozpuść na ogniu dolawszy kwartę wody, mieszaj; gdy ten klej przestygnie, smaruje się nim papier pędzlem albo małą gąbką i daje mu się wyschnąć.
Paznokcie. Próżną jest zapewne rzeczą czas poświęcać szlyfowaniu paznokci i przysadą śmiechu godną, nosić je długie, jakby szpony. Ale też nic obrzydliwszego, jak brudne, ogryzione lub, jak to mówią w żałobie paznokcie.
Trzymaj więc w tem środek i jak już mówiłam miej staranie około rąk. Anglicy powiadają, ze po rękach wy. soki ród i dobre od dzieciństwa wychowanie poznać możne. W istocie w późniejszym wieku nigdy nie będziesz miała ładnych rąk, jeżeliś je z małego nie ochraniała. Aby paznokcie czyste były i ładną miały formę, należy je regularnie obcinać owalnie. Aby zaś skóra w koło nic przyrastała, co brzydki widok sprawia, daje zadziergi i bolesne zanokcice; trzeba za każdą razą, co się ręce dobrze wymyje i kiedy jeszcze są mokre, ręcznikiem posuwać skórę, aby odstała. Ogryzanie paznokci nie tylko jest szkaradnem, ale bardzo niezdrowem przyzwyczajeniem. Sławny jeden doktor zapewnił mnie, iż jad, który się w nich znajduje wysusza piersi i że częste gryzienie paznokci w suchoty wprowadzić może.
Szczoteczki angielskie do rąk są najlepsze z fabryki Price et Gonnell; teraz i w Niemczech dobrych dostanie. Tych co dzień używaj, a nie szpilek, któremi nie które osoby zwykły z brudu oczyszczać paznokcie, co nigdy dostatecznem nie jest i także niezdrowem, bo każdy metal truciznę w sobie zawiera.
Perkal. Przetrwawszy tyle innych wyrobów, i ciągle dotąd będąc w używaniu, musi mieć perkal swe dobre zalety; w istocie obejść się bez niego nie podobna, należy tylko uważać, aby go mieć w dobrym gatunku, W krajach południowych wiele używają perkalu, tak na przescieradła, jak na inną bieliznę, jednak z tego względu nie może on się z płótnem równać.
Najlepsze i najpiękniejsze perkale są: indyjskie, po nich angielskie, francuzkie, szwajcarskie; nakoniec co do łości niemieckie.
Szczoteczki angielskie do rąk są najlepsze z fabryki Price et Gonnell; teraz i w Niemczech dobrych dostanie. Tych co dzień używaj, a nie szpilek, któremi nie które osoby zwykły z brudu oczyszczać paznokcie, co nigdy dostatecznem nie jest i także niezdrowem, bo każdy metal truciznę w sobie zawiera.
Perkal. Przetrwawszy tyle innych wyrobów, i ciągle dotąd będąc w używaniu, musi mieć perkal swe dobre zalety; w istocie obejść się bez niego nie podobna, należy tylko uważać, aby go mieć w dobrym gatunku, W krajach południowych wiele używają perkalu, tak na przescieradła, jak na inną bieliznę, jednak z tego względu nie może on się z płótnem równać.
Najlepsze i najpiękniejsze perkale są: indyjskie, po nich angielskie, francuzkie, szwajcarskie; nakoniec co do łości niemieckie.
Pers. Płócienko niezmiernej cienkości i żywych kolorów, które pierwotnie z Persyi sprowadzane było. Dawniej wyroby wschodnie miały wielką wziętość i niezmiernie wysoką cenę, niezliczone rękodzielnie europejskie im odbyt odjęły.
Pieniądze. Nie jest myślą moją dawać ci wykład teoryi monet, ale chcę ci szczególniej dla domowej wygody wyjaśnićj co to jest nasz złoty, i jaka jego wartość w porównaniu z innemi pieniędzmi.
Gdy stopa francuzka jest najracionalniejszą, do niej się zastosujemy w porównaniu, co rzecz najzrozumialniejszą uczyni. Przedstawia też rachuba francuzka tę dogodność do porównania, iż przez swą dziesiątkowość nieskończenie może być dzieloną, a przez to ułatwia wynalezienie zupełnej i ostatecznej wartości. Frank francuzki jest pieniądzem ważącym 5 gran podług nowych wag francuzkich) zawierający 9/10 czystego srebra, 1/10 innego kruszczu Alliage), dzieli się na 100 Centimes.
Złoty polski przechodził różne koleje, nie sięgając dalej jak początku panowania Stanisława Augusta, trzymano się stopy konwencyjnej (to jest z funta czystego srebra) bito 80 złotych, 40 dwuzłotówek, 20 czterozłotówek, z tych ostatnich każda równała się trzem tak zwanym austryackim Cwancygierom. Stopę tę później zmniejszano, a już za Księstwa Warszawskiego dla zrównania się z pruską sąsiednią monetą bito 84 złp. z grzywny. Dla zrównania znowu złotych polskich z rublami za królestwa bito 86 36/125 grzywny. W skutek tego za Księstwa Warszawskiego zloty polski był wart Centimów 61, 8; za królestwa zaś Centimów 59, 9 prawie 60. — Frank za Księstwa Warszawskiego miał 48 gr. pol. za królestwa zaś prawie 50 gr. pol. Sztuka 5 frankowa była warta prawie, i tak chodziła wten-
Pieniądze. Nie jest myślą moją dawać ci wykład teoryi monet, ale chcę ci szczególniej dla domowej wygody wyjaśnićj co to jest nasz złoty, i jaka jego wartość w porównaniu z innemi pieniędzmi.
Gdy stopa francuzka jest najracionalniejszą, do niej się zastosujemy w porównaniu, co rzecz najzrozumialniejszą uczyni. Przedstawia też rachuba francuzka tę dogodność do porównania, iż przez swą dziesiątkowość nieskończenie może być dzieloną, a przez to ułatwia wynalezienie zupełnej i ostatecznej wartości. Frank francuzki jest pieniądzem ważącym 5 gran podług nowych wag francuzkich) zawierający 9/10 czystego srebra, 1/10 innego kruszczu Alliage), dzieli się na 100 Centimes.
Złoty polski przechodził różne koleje, nie sięgając dalej jak początku panowania Stanisława Augusta, trzymano się stopy konwencyjnej (to jest z funta czystego srebra) bito 80 złotych, 40 dwuzłotówek, 20 czterozłotówek, z tych ostatnich każda równała się trzem tak zwanym austryackim Cwancygierom. Stopę tę później zmniejszano, a już za Księstwa Warszawskiego dla zrównania się z pruską sąsiednią monetą bito 84 złp. z grzywny. Dla zrównania znowu złotych polskich z rublami za królestwa bito 86 36/125 grzywny. W skutek tego za Księstwa Warszawskiego zloty polski był wart Centimów 61, 8; za królestwa zaś Centimów 59, 9 prawie 60. — Frank za Księstwa Warszawskiego miał 48 gr. pol. za królestwa zaś prawie 50 gr. pol. Sztuka 5 frankowa była warta prawie, i tak chodziła wten-
czas, 8 złp. dziś w królestwie więcej jest warta, i już w rachubie nie bierze się stosunek polskiej do francuzkiej monety 5 do 8, jak dotąd w Poznańskiem, ale 3 do 5, to jest zwykle wexel na Paryż na 300 fr. kosztuje w Warszawie 500 złp. — 5 złp. z królestwa rzeczywiście są warte fr. 2 cent 99, 6.; a 8 złp. warte są fr. 4. cent, 79, 3. a nie 4, 94, 4. jak za księstwa Warszawskiego.
Talar pruski których biją 14 z grzywny czysto kolon., a którego 1/6 to jest polski zlot na stopę pruską, jest 1/48 cześć grzywny, tak jak było i za księstwa Warszawskiego, równy jest fran. 3 70, 8. — gdy tymczasem 6. złp. królestwa równe są tylko frankom 3, 39, 5. Rubel rossyjski, wart jest 3, 99, 5 prawie 4 franki, a dzieląc się na 100 kopijek, najbardziej jest przybliżony z wszystkich europejskich monet do zasady stopy francuzkiej. Tak zwany Cwancygier, w Austryi podzielony na 20 krajcarów, a nad Renem na 24 kr., wart był u nas dawniej 40, za księstwa Warsz. 42, za królestwa zaś blisko 43 grosze polskie, równy jest 85. centim franc. To wyjaśnienienie tłómaczy różnicę kursu Warszawskiego i Krakowskiego od Berlińskiego i od Wiedeńskiego (Obacz Wexle).
Podług następującego porównania, łatwo możesz rozmiarę celniejszych europejskich pieniędzy zrobić. 15 franków = 4 talar, prusk. = 7 zł. reńsk. (na 24 stop) = 5 zł. K. M. 50 kr. (na 20 stop) = 11 Szylling. angiels. 8 pensom = 10 frank. szwajcars. 3 batzom 5 rap. — 3 Rublom 75 kop. = 35 zł. pol. (25 zł. pol. podług prawdziwej wartości srebra = 14 fran. 97 1/2 Cent.)
---------------------------------
(1) Przez skrócenie Centimy oddzielam komami od franków, i tak np. 94, 4. ma znaczyć frantów i, centimów 94 i 4/10 lub też fr 4 122/1000 itp.
Talar pruski których biją 14 z grzywny czysto kolon., a którego 1/6 to jest polski zlot na stopę pruską, jest 1/48 cześć grzywny, tak jak było i za księstwa Warszawskiego, równy jest fran. 3 70, 8. — gdy tymczasem 6. złp. królestwa równe są tylko frankom 3, 39, 5. Rubel rossyjski, wart jest 3, 99, 5 prawie 4 franki, a dzieląc się na 100 kopijek, najbardziej jest przybliżony z wszystkich europejskich monet do zasady stopy francuzkiej. Tak zwany Cwancygier, w Austryi podzielony na 20 krajcarów, a nad Renem na 24 kr., wart był u nas dawniej 40, za księstwa Warsz. 42, za królestwa zaś blisko 43 grosze polskie, równy jest 85. centim franc. To wyjaśnienienie tłómaczy różnicę kursu Warszawskiego i Krakowskiego od Berlińskiego i od Wiedeńskiego (Obacz Wexle).
Podług następującego porównania, łatwo możesz rozmiarę celniejszych europejskich pieniędzy zrobić. 15 franków = 4 talar, prusk. = 7 zł. reńsk. (na 24 stop) = 5 zł. K. M. 50 kr. (na 20 stop) = 11 Szylling. angiels. 8 pensom = 10 frank. szwajcars. 3 batzom 5 rap. — 3 Rublom 75 kop. = 35 zł. pol. (25 zł. pol. podług prawdziwej wartości srebra = 14 fran. 97 1/2 Cent.)
---------------------------------
(1) Przez skrócenie Centimy oddzielam komami od franków, i tak np. 94, 4. ma znaczyć frantów i, centimów 94 i 4/10 lub też fr 4 122/1000 itp.