Dwór wiejski. T. 3 : dzieło poświęcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w mieście mieszkającym (Nakwaska Karolina) str. 40
kczenia jej, czy do prania, czy do gotowania legumin. Popiół podwaja ciepło, nim się otaczają grube głownie drzewa palące się na kominach. Miej więc baczność, aby go nie marnowano, czy to z kuchni, czy z kominów pokojowych i pieców.
Podług stawu grobla. Powszechna między nami wada jest: chęć celowania i wystawności; ile pierwsza jest bodcem do spraw wielkich, kiedy dobrze kierowana, tyle połączona z drugą, a okazująca się w potocznem życiu, wiedzie do śmieszności, nadużyć — a często i zguby.Żyć po pańsku jest namiętnością, a przynajmniej chęcią bardzo wielu osób; ale nie zastanawiają się one nad prawdziwem i rozciągiem znaczeniem wyrazu tego. Aby żyć po pańsku, trzeba mieć do tego wszelkie sposobności majątkowe, położenia i potrzeby. Trzeba być w stanie utrzymania się na tej wysokiej stopie we wszystkich szczegółach i okolicznościach. Nie tak to łatwo żyć po pańsku, jak się zdaje, wykonywając powinności, które Opatrzność na możnych nakłada. Aby ci dać wyobrażenie mojej myśli, co do pańskości, skreślę ci ją tu, a razem dam kilka odcieni co do stanów, czyli stopni majątkowych i ich obowiązków.
Aby być wielkim panem, trzeba być znamienitego rodu, jest to wielką pomocą do pańskości; Dorobkowicz daleko większych bogactw potrzebuje, jak pierwszy, aby się piąć na pana. Trzeba mieć czystej intraty z dwa kroć sto tysięcy przynajmniej: nie licząc za majątek długi, ciężary processa i posagi nie zapłacone sióstr. Taki pan może mieć pałac duży, piękny, ozdobny, otoczony wspaniałym ogrodem obszerne stajnie, wozownie murowane i dobrze opatrzone w piękne pojazdy i konie; może mieć kamerdynera, kuchmistrza, pannę służącą dla żony; nawet sekretarza i pannę respektową. Jest on w stanie trzymać kapelana przy do-
Podług stawu grobla. Powszechna między nami wada jest: chęć celowania i wystawności; ile pierwsza jest bodcem do spraw wielkich, kiedy dobrze kierowana, tyle połączona z drugą, a okazująca się w potocznem życiu, wiedzie do śmieszności, nadużyć — a często i zguby.Żyć po pańsku jest namiętnością, a przynajmniej chęcią bardzo wielu osób; ale nie zastanawiają się one nad prawdziwem i rozciągiem znaczeniem wyrazu tego. Aby żyć po pańsku, trzeba mieć do tego wszelkie sposobności majątkowe, położenia i potrzeby. Trzeba być w stanie utrzymania się na tej wysokiej stopie we wszystkich szczegółach i okolicznościach. Nie tak to łatwo żyć po pańsku, jak się zdaje, wykonywając powinności, które Opatrzność na możnych nakłada. Aby ci dać wyobrażenie mojej myśli, co do pańskości, skreślę ci ją tu, a razem dam kilka odcieni co do stanów, czyli stopni majątkowych i ich obowiązków.
Aby być wielkim panem, trzeba być znamienitego rodu, jest to wielką pomocą do pańskości; Dorobkowicz daleko większych bogactw potrzebuje, jak pierwszy, aby się piąć na pana. Trzeba mieć czystej intraty z dwa kroć sto tysięcy przynajmniej: nie licząc za majątek długi, ciężary processa i posagi nie zapłacone sióstr. Taki pan może mieć pałac duży, piękny, ozdobny, otoczony wspaniałym ogrodem obszerne stajnie, wozownie murowane i dobrze opatrzone w piękne pojazdy i konie; może mieć kamerdynera, kuchmistrza, pannę służącą dla żony; nawet sekretarza i pannę respektową. Jest on w stanie trzymać kapelana przy do-
mowej kaplicy; kupować arcydzieła sztuk w malarstwie i snycerstwie; nawet rzempolić mu mogą domowi muzykanci; może mieć kuchcików na nauce, ogrodnika do dozorowania uczonego w botanice; moie posiadać znaczny zbiór ksiąg, chociaż zagranicznych, rycin i kamieniorytów (Lithographie); pracownią chemiczną, medale, kamienie różne, zbiory roślin i ptaków, jeżeli w nich ma upodobanie. Jest w jego możności kazać wiercić, choćby przez lat kilka, studnię Artezyjską swym kosztem; nakoniec trzymać dom otwarty, jeżeli mu się podoba. Żona jego jest wstanie mienia brylantów, pereł, szali tureckich itp.; ale taki pan powinien być razem głową swej rodziny, pomocą, protektorem uboższych jej członków, przykładem podwładnym, wspomożycielem ubogich. Jemu należy mieć włości dobrze, porządnie i gruntownie zabudowane; stawiać budynki gospodarskie z kamienia, robić i wysadzać drogi w swych dobrach szerokie wygodne; stawiać mosty, brukować miasteczka. Ma obowiązek murować w tychże równie jak po wsiach na trakcie duże, wygodne domy zajezdne; przyzwoicie je opatrzyć wewnątrz. Powinien postawić kościół, jeżeli go niema, a przyozdobić, reperować czy naprawić stary, jeżeli taki się u niego znajduje. Powinien mieć domowego lekarza i aptekę dla dobra swych domowników i włościan. Jest obowiązany wspierać nędznych i chorych, postawić szpital i szkolę. Przyczyniać się do wychowania krajowego swym datkiem i wpływem u rządu. Ma on rozkrzewiać talenta, umiejętności i sztuki, wysyłać na naukę i doskonalenie się młodych ludzi zdatnych, a nie będących wstanie kształcić się bez pomocy. Winien mieć udział we wszystkich sprawach tyczących się pomyślności, dobrego bytu, przemysłu okolicy, w której zamieszkuje, nie usuwać się od usług obywatelskich w czem może i umie; słowem nie żyć samolubnie i nieuży-
tecznie, jak ów sługa Ewangielii Stej, który zakopał talent dany mu od Pana i nie umiał z niego korzystać. Żona zaś jego powinna mieć pieczą nad izbami ochrony dla małych dzieci, przyodziewać sieroty, wydawać za mąż młode dziewczyny, trzymać do chrztu dzieci podwładnych dla skuteczniejszego działania na ich moralność; powinna pracować dla przyozdobienia kościoła i kaplicy. Jest jej obowiązkiem pomagać mężowi we wszystkich zabiegach i pracach jego, co do dobra i pomyślności otaczających ich. Oboje powinni dać wyższe wychowanie dzieciom, prowadzić je drogą cnoty i obowiązków ich stanowi przyzwoitych. Mają być gościnnemi, przyjemnemi sąsiadami, hojnemi, ludzkiemi. Wiele, wielebym tu gadać mogła, — lecz rzecz tylko ogólnie biorąc, przestanę; zapytując się: czy ci stać na taką pańskość, przyjmując z nią wszelkie ciężary? — Na przyzwalającą odpowiedź — dodam — szczęść ci Boże!
Drugi stopień majątkowy, który już znaczny odcień stanowi jest: możnego obywatela posiadającego czystego, jak pierwszy, bez ciężarów dochodu, od kilkudziesiąt do stu tysięcy i wyżej. Taki może mieć dom obszerny murowany (1) na piętrze z zabudowaniami takiemiż, Jest w stanie posiadać: ogród piękny, starannie utrzymany, tak dla przechadzki, jak do potrzeb domowych, pomarańczarnie i inne dworskie do przyjemności i użytku budynki w guście ozdobnym, choć nie tyle obszerny ile pierwszy. Może sobie pozwolić karetę, kocze, strzelca, psiarnię, konie i inne przyjemności godziwe otaczające ludzi majętnych; jeżeli staranność jego powiększając dochody i dobry byt, bez uszczerbku mienia i
---------------------
(1) U nas pałacem nazywają niewłaściwie każdy lepszy budynek, lecz pałac z piętrami, z dwoma skrzydłami czy officynami, otoczoy wielu innemi zabudowaniami, daleko większy być i wewnątrz wspanialej wyglądać musi. Nie jeden u nas pałac byłby tylko w Anglii Cottage orné to jest: chatką ubraną.
Drugi stopień majątkowy, który już znaczny odcień stanowi jest: możnego obywatela posiadającego czystego, jak pierwszy, bez ciężarów dochodu, od kilkudziesiąt do stu tysięcy i wyżej. Taki może mieć dom obszerny murowany (1) na piętrze z zabudowaniami takiemiż, Jest w stanie posiadać: ogród piękny, starannie utrzymany, tak dla przechadzki, jak do potrzeb domowych, pomarańczarnie i inne dworskie do przyjemności i użytku budynki w guście ozdobnym, choć nie tyle obszerny ile pierwszy. Może sobie pozwolić karetę, kocze, strzelca, psiarnię, konie i inne przyjemności godziwe otaczające ludzi majętnych; jeżeli staranność jego powiększając dochody i dobry byt, bez uszczerbku mienia i
---------------------
(1) U nas pałacem nazywają niewłaściwie każdy lepszy budynek, lecz pałac z piętrami, z dwoma skrzydłami czy officynami, otoczoy wielu innemi zabudowaniami, daleko większy być i wewnątrz wspanialej wyglądać musi. Nie jeden u nas pałac byłby tylko w Anglii Cottage orné to jest: chatką ubraną.